تنظیم قرارداد تجاری؛ ۹ شرط حقوقی در تنظیم قرارداد بین المللی

تنظیم قرارداد تجاری از جمله موضوعاتی است که فعالان اقتصادی، شرکت‌های تجاری و بازرگانان هنگام همکاری با اشخاص یا شرکت‌های خارجی باید به آن توجه ویژه داشته باشند. تنظیم قرارداد تجاری بین المللی برخلاف قراردادهای داخلی، تنها به توافق بر سر موضوع معامله محدود نمی‌شود؛ زیرا تفاوت نظام‌های حقوقی، قوانین کشورها، محدودیت‌های بین‌المللی، روش‌های پرداخت، شیوه حل اختلاف و ریسک‌های تجاری می‌تواند آثار قابل توجهی بر حقوق و تعهدات طرفین داشته باشد.

در فرآیند تنظیم قرارداد بین المللی لازم است تمامی شرایط، مسئولیت‌ها، ضمانت اجراها و ریسک‌های احتمالی از ابتدا پیش‌بینی شود. بسیاری از اختلافات تجاری میان شرکت‌ها نه به دلیل نبود توافق، بلکه به دلیل تنظیم ناقص قرارداد و بی‌توجهی به بندهای مهم حقوقی ایجاد می‌شوند.

در ادامه ۹ شرط مهم که در قراردادهای تجاری بین المللی باید مورد توجه قرار گیرد بررسی می‌کنیم.

ویدئو شروط ضروری در تنظیم قراردادهای تجاری در آپارات:

 

نکته مهم به گفته وکیل قهرمانی: 

“در دنیای تجارت زمان ازرش زیادی دارد و یکی از مهم ترین دغدغه های تجار انجام سریع و بدون معطلی معاملات است اما این موضوع نباید باعث عدم رعایت نکات ایمنی و مهم قرارداد از نظر حقوقی گردد ، مسلما تنظیم قراردادهای تجاری به دلیل وجود مولفه های چون سرعت ، سهولت در کسب سود و گسترش همکاری های تجاری ، بسیار متفاوت از سایر قراردادها بوده و هدف اصلی در تنظیم چنین قراردادهای تسهیل در انجام معامله و تعامل میان فعالان اقتصادی است
به طورکلی تنظیم این قراردادها از سه منظر قابل بررسی است:
۱- موارد و شروطی که از نظر حقوقی ایراد قابل مسامحه محسوب میشود به این معنا که ریسک و احتمال آن یا بسیار پایین است و یا نسبت ضرر حاصل از آن ایراد در مقایسه با سود حاصل از معامله بسیار پایین است ، در این صورت میتوان با چشم پوشی از آن ایراد حقوقی ، قرارداد را منعقد و معامله را انجام داد.
۲-موارد و شروطی که نیازمند اصلاح می باشد ، در این صورت با اصلاح و ویرایش آن بنحوی که رضایت طرفین جلب و جانب انصاف رعایت گردد ، قرارداد منعقد و معامله انجام می گردد.
۳- شروطی که خط قرمز و ترمز حقوقی محسوب میشود، شروطی خطرناک که حسب مورد وجود یا عدم وجود آن در قرارداد میتواند کل قرارداد و سود حاصل از آن را تحت شعاع قرار دهد ، در این مقاله چند مورد از مهم ترین این شروط بررسی گردیده است. “

۱. تعیین قانون حاکم بر قرارداد؛ مهم‌ترین شرط در تنظیم قرارداد بین المللی

یکی از مهم‌ترین نکات تنظیم قرارداد تجاری، تعیین قانون حاکم بر قرارداد است. زمانی که یکی از طرفین قرارداد خارجی باشد یا تمام یا بخشی از موضوع قرارداد در خارج از کشور انجام شود، باید به صورت دقیق مشخص شود که قوانین کدام کشور بر روابط قراردادی طرفین حاکم خواهد بود.

در قراردادهای داخلی معمولاً قانون حاکم مشخص است؛ اما در قراردادهای بین‌المللی ممکن است هر یک از طرفین به قوانین کشور خود استناد کنند. برای جلوگیری از اختلاف، طرفین باید در متن قرارداد توافق کنند که تفسیر مفاد قرارداد، مسئولیت‌ها، تعهدات و آثار حقوقی آن بر اساس قوانین کدام کشور انجام شود.

عدم تعیین قانون حاکم می‌تواند در زمان بروز اختلاف، فرآیند رسیدگی را پیچیده کند؛ زیرا ممکن است دادگاه یا مرجع داوری ابتدا مجبور شود درباره قانون قابل اعمال بر قرارداد تصمیم‌گیری کند.

بنابراین در تنظیم قرارداد تجاری باید بندی مستقل تحت عنوان قانون حاکم پیش‌بینی شود و طرفین با آگاهی کامل، قانون مورد نظر خود را انتخاب کنند.

۲. پیش‌بینی راهکارهای مربوط به تحریم‌ها و محدودیت‌های پرداخت

یکی دیگر از نکات تنظیم قرارداد تجاری که به ویژه برای شرکت‌ها و تجار ایرانی اهمیت زیادی دارد، پیش‌بینی آثار تحریم‌ها و محدودیت‌های مالی است.

یکی از مشکلات در معاملات بین‌المللی، مسدود شدن مسیرهای پرداخت، محدودیت فعالیت بانکی، مشکلات مربوط به انتقال ارز، بسته شدن حساب‌ها یا ایجاد محدودیت برای صرافی‌ها و واسطه‌های مالی است.

در بسیاری از قراردادها طرفین تنها درباره مبلغ و نحوه پرداخت توافق می‌کنند، اما درباره شرایطی که پرداخت به دلیل عوامل خارج از اختیار طرفین امکان‌پذیر نباشد، راهکاری تعیین نمی‌کنند.

در تنظیم قرارداد بین المللی لازم است بندی مشخص درباره آثار تحریم‌ها درج شود. این بند می‌تواند شامل مواردی مانند:

• تغییر روش پرداخت در صورت مسدود شدن مسیر مالی؛
• تمدید مهلت انجام تعهدات؛
• امکان مذاکره مجدد درباره شرایط قرارداد؛
• تعیین مسئولیت یا عدم مسئولیت طرفین در شرایط تحریمی باشد.

۳. تعیین سقف مسئولیت و حداکثر میزان خسارت قراردادی

از دیگر نکات حقوقی قرارداد تجاری بین المللی تعیین میزان مسئولیت طرفین است. بسیاری از قراردادها برای تأخیر یا عدم انجام تعهد، وجه التزام روزانه یا خسارت قراردادی تعیین می‌کنند، اما نکته مهم این است که باید برای این مسئولیت یک سقف مشخص در نظر گرفته شود.

نبود سقف مسئولیت ممکن است باعث شود یک تخلف جزئی یا تأخیر کوتاه‌مدت، خسارت بسیار سنگینی به یکی از طرفین وارد کند.

برای مثال، ممکن است موضوع اصلی قرارداد تأمین کالایی به ارزش ۵۰۰ میلیون تومان باشد، اما به دلیل درج وجه التزام بدون محدودیت، طرف متعهد در نهایت با مطالبه چند میلیارد تومان خسارت مواجه شود.

به همین دلیل در تنظیم قرارداد تجاری بین المللی توصیه می‌شود علاوه بر تعیین وجه التزام، حداکثر میزان مسئولیت مالی هر یک از طرفین نیز مشخص شود تا تعادل قراردادی حفظ شود.

۴. درج شرط فورس ماژور در قرارداد

شرط فورس ماژور یکی از بندهای ضروری در قراردادهای بین المللی است. فورس ماژور به شرایطی گفته می‌شود که خارج از اراده طرفین بوده، غیرقابل پیش‌بینی باشد و اجرای تعهدات قراردادی را غیرممکن یا دشوار کند.

از جمله مصادیق فورس ماژور می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• جنگ و درگیری‌های نظامی؛
• تحریم‌های بین‌المللی؛
• اختلال گسترده در حمل‌ونقل؛
• بلایای طبیعی؛
• تغییرات شدید قانونی و مقرراتی.

در قراردادهای داخلی در برخی موارد ممکن است بدون درج صریح این شرط نیز امکان استناد به قواعد عمومی وجود داشته باشد، اما در تنظیم قرارداد بین المللی بهتر است این موضوع حتماً به صورت روشن و جزئی درج شود.

همچنین صرف درج عنوان فورس ماژور کافی نیست؛ بلکه باید مصادیق آن، نحوه اعلام وقوع حادثه، آثار آن بر تعهدات و مدت زمان تعلیق قرارداد مشخص شود.

۵. درج شرط عدم رقابت و تعیین محدوده آن

شرط عدم رقابت یکی دیگر از موارد مهم در تنظیم قرارداد تجاری بین المللی است که می‌تواند از منافع تجاری طرفین محافظت کند.

این شرط معمولاً زمانی اهمیت پیدا می‌کند که یکی از طرفین اطلاعات تجاری، روش‌های تولید، بازار فروش یا دانش تخصصی خود را در اختیار طرف دیگر قرار می‌دهد.

شرط عدم رقابت می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• ممنوعیت همکاری با رقبا؛
• ممنوعیت راه‌اندازی کسب‌وکار مشابه؛
• محدودیت استفاده از اطلاعات تجاری برای فعالیت مستقل.

البته این شرط باید منطقی و دقیق تنظیم شود. تعیین محدوده جغرافیایی، مدت زمان اعتبار و نوع فعالیت ممنوع‌شده ضروری است؛ زیرا شرطی که بدون محدودیت زمانی یا مکانی تنظیم شود ممکن است با ایرادات حقوقی مواجه شود.

۶. پیش‌بینی شرط محرمانگی اطلاعات و قرارداد عدم افشا

یکی از مهم‌ترین نکات تنظیم قرارداد تجاری، حفاظت از اطلاعات محرمانه طرفین است.

در بسیاری از همکاری‌های تجاری، پیش از انعقاد قرارداد اصلی، مذاکرات تخصصی آغاز می‌شود و طرفین اطلاعات ارزشمندی مانند اطلاعات مالی، فنی، صنعتی، برنامه‌های تجاری یا دانش تخصصی خود را در اختیار یکدیگر قرار می‌دهند.

به همین دلیل توصیه می‌شود پیش از ورود به مذاکرات جدی، یک قرارداد محرمانگی یا توافق‌نامه عدم افشا (NDA) میان طرفین امضا شود.

این موضوع برای شرکت‌های دانش‌بنیان، تولیدکنندگان، شرکت‌های فناوری و مجموعه‌هایی که دارای اطلاعات اختصاصی هستند اهمیت بیشتری دارد.

در قرارداد محرمانگی باید مواردی مانند موارد زیر مشخص شود:

• تعریف اطلاعات محرمانه؛
• نحوه استفاده از اطلاعات؛
• مدت زمان محرمانگی؛
• ضمانت اجرای افشای اطلاعات.

۷. تعیین مرجع حل اختلاف و استفاده از داوری تخصصی

یکی از نکات مهم قراردادهای بین المللی انتخاب روش مناسب برای حل اختلاف است.

در قراردادهای تجاری بین‌المللی، مراجعه به دادگاه‌های عمومی ممکن است فرآیندی طولانی و پیچیده باشد؛ زیرا مسائل مربوط به صلاحیت، قوانین کشورهای مختلف و اجرای رأی می‌تواند مشکلات زیادی ایجاد کند.

به همین دلیل بسیاری از شرکت‌های بین‌المللی، داوری را به عنوان روش حل اختلاف انتخاب می‌کنند.

طرفین می‌توانند:

• یک داور متخصص تعیین کنند؛
• هیئت داوری متشکل از چند متخصص تشکیل دهند؛
• یک مرکز داوری معتبر را به عنوان مرجع رسیدگی انتخاب کنند.

مزیت داوری این است که معمولاً رسیدگی تخصصی‌تر، سریع‌تر و متناسب‌تر با ماهیت قراردادهای تجاری انجام می‌شود.

در تنظیم قرارداد بین المللی باید دقیقاً مشخص شود که داوری در کجا، با چه قوانینی و توسط چه مرجعی انجام خواهد شد.

۸. تعیین شرایط خاتمه، فسخ و پایان قرارداد

همان‌طور که شروع قرارداد اهمیت دارد، پایان آن نیز بخش مهمی از تنظیم قرارداد تجاری بین المللی محسوب می‌شود.

بسیاری از اختلافات زمانی ایجاد می‌شوند که طرفین درباره شرایط پایان همکاری، تمدید قرارداد یا فسخ آن توافق مشخصی ندارند.

در قرارداد باید مواردی مانند موارد زیر تعیین شود:

• مدت اعتبار قرارداد؛
• شرایط تمدید قرارداد؛
• موارد فسخ یک‌طرفه؛
• نحوه تسویه حساب پس از پایان همکاری؛
• تکلیف تعهدات باقی‌مانده.

پیش‌بینی دقیق شرایط خاتمه قرارداد باعث می‌شود خروج از رابطه تجاری نیز مانند آغاز آن، بر اساس چارچوب مشخص حقوقی انجام شود.

۹. تعیین دقیق موضوع قرارداد، تعهدات و نحوه اجرای آن

آخرین مورد از نکات مهم قراردادهای بین المللی تعیین دقیق موضوع قرارداد و وظایف هر یک از طرفین است.

ابهام در موضوع قرارداد یکی از اصلی‌ترین دلایل ایجاد اختلافات تجاری است. در یک قرارداد بین‌المللی باید مشخص شود:

• موضوع معامله دقیقاً چیست؛
• استانداردهای مورد انتظار چگونه تعیین می‌شود؛
• زمان و مکان تحویل کالا یا خدمات کجاست؛
• مسئولیت هر طرف در چه مرحله‌ای آغاز و پایان می‌یابد.

تنظیم قرارداد بین المللی

تنظیم قرارداد تجاری نیازمند توجه همزمان به مسائل حقوقی، تجاری و عملیاتی است. قراردادهای بین‌المللی تنها یک توافق ساده میان طرفین نیستند، بلکه ابزار مدیریت ریسک و حفظ منافع اقتصادی شرکت‌ها محسوب می‌شوند.

رعایت نکات مهم قراردادهای بین المللی مانند تعیین قانون حاکم، پیش‌بینی تحریم‌ها، درج شرط فورس ماژور، تعیین سقف مسئولیت، محرمانگی، عدم رقابت و انتخاب روش مناسب حل اختلاف می‌تواند از بسیاری از دعاوی و خسارت‌های احتمالی جلوگیری کند.

برای تنظیم قرارداد بین المللی و بررسی تخصصی مفاد قراردادهای تجاری، بهره‌گیری از دانش حقوقی و تجربه یک وکیل متخصص ضروری است. سمیرا قهرمانی؛ وکیل پایه یک دادگستری با تجربه در حوزه قراردادهای تجاری، پیمانکاری و روابط اقتصادی، آماده ارائه خدمات حقوقی تخصصی شامل تنظیم، بررسی و اصلاح قراردادهای داخلی و بین‌المللی است.