بر اساس آخرین اصلاحات قانون مالیاتهای مستقیم (ق.م.م) و قانون مالیات بر ارزش افزوده (مصوب ۱۴۰۰)، شرکتهای سهامی عام به عنوان اشخاص حقوقی، مکلف به رعایت دقیق تکالیف مالیاتی در بازههای زمانی مشخص هستند. عدم رعایت این الزامات، بهویژه با استقرار کامل سامانه مودیان، منجر به محرومیت از معافیتها و تعلق جرایم غیرقابلبخشش میشود.
مالیات عملکرد اشخاص حقوقی (تمرکز بر مواد ق.م.م)
الف) نرخ مالیات و نحوه محاسبه (ماده ۱۰۵)
طبق ماده ۱۰۵ ق.م.م، جمع درآمد شرکتها و سود حاصل از فعالیتهای انتفاعی در ایران یا خارج از کشور، پس از کسر زیانهای حاصل از منابع غیرمعاف و کسر معافیتهای مقرر، مشمول مالیات با نرخ ۲۵٪ است.
نکته برای سهامی عام: طبق تبصره ۷ ماده ۱۰۵، به ازای هر ۱۰ درصد افزایش درآمد ابرازی مشمول مالیات نسبت به سال قبل، یک واحد درصد (تا حداکثر ۵ واحد) از نرخ مالیات کاسته میشود.
ب) مهلت و نحوه تسلیم اظهارنامه (ماده ۱۱۰)
اشخاص حقوقی مکلفند اظهارنامه، ترازنامه و حساب سود و زیان خود را حداکثر تا ۴ ماه پس از پایان سال مالی تسلیم کنند.
- مهلت: با توجه به اینکه سال مالی اکثر شرکتها پایان اسفند است، مهلت نهایی ۳۱ تیرماه سال بعد خواهد بود.
- اقلام پیوست: برای شرکتهای سهامی عام، علاوه بر ترازنامه و صورت سود و زیان، ارائه فهرست سهامداران (با ذکر میزان سهم و کد ملی/شناسه ملی) مطابق ماده ۱۱۰ الزامی است.
- روش تسلیم: صرفاً بهصورت الکترونیکی و از طریق سامانه مودیان یا درگاه ملی خدمات الکترونیک مالیاتی (my.tax.gov.ir).
ج) هزینههای قابل قبول و استهلاک (مواد ۱۴۷ و ۱۴۸)
تنها هزینههایی که در حدود متعارف و متکی به اسناد مثبته باشند (ماده ۱۴۷) و با موضوع فعالیت شرکت مرتبط باشند (ماده ۱۴۸)، از درآمد مشمول مالیات کسر میشوند.
پرسش: آیا شرکت زیانده مکلف به تسلیم اظهارنامه است؟
پاسخ: بله. طبق مواد ۱۱۰ و ۱۵۶ ق.م.م، تکلیف تسلیم اظهارنامه معطوف به سودده بودن نیست، بلکه تکلیف قانونی تمامی اشخاص حقوقی ثبت شده است.
آثار عدم تسلیم اظهارنامه در صورت زیان:
- عدم پذیرش زیان: طبق ماده ۱۹۳، عدم تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر باعث میشود سازمان امور مالیاتی زیان ابرازی شرکت را نپذیرد.
- لغو استهلاک زیان سنواتی: مطابق ماده ۱۴۸ (بند ۱۲)، زیان اشخاص حقوقی که از طریق رسیدگی به دفاتر احراز شود، قابل استهلاک از درآمد سالهای بعد است. اگر اظهارنامه تسلیم نشود، شرکت حق انتقال زیان به سالهای آتی برای کاهش مالیات سالهای سوددهی را از دست خواهد داد.
تکالیف مرتبط و سامانهها
- سامانه مودیان و پایانههای فروشگاهی: طبق قانون مصوب ۱۳۹۸ و فراخوانهای اجرایی تا سال ۱۴۰۵، شرکتهای سهامی عام مکلف به صدور صورتحساب الکترونیکی برای تمامی فروشها و خدمات خود هستند. عدم صدور صورتحساب در سامانه، موجب جریمهای معادل ۱۰٪ مبلغ فروش خواهد بود.
- مالیات بر ارزش افزوده (قانون ۱۴۰۰): اظهارنامه ارزش افزوده باید در پایان هر فصل (۱۵ روز پس از اتمام فصل) تسلیم شود. با استقرار سامانه مودیان، این اظهارنامهها به صورت «پیشنویس» (دوره ۳ ماهه) بر اساس صورتحسابهای سیستمی تولید میشود.
- مالیات حقوق (ماده ۸۶): شرکت مکلف است در زمان پرداخت حقوق، مالیات متعلقه را کسر و حداکثر تا پایان ماه بعد، فهرست حقوقبگیران را به سامانه مالیات بر حقوق ارسال و مالیات را پرداخت کند.
- ماده ۱۶۹ (صورت معاملات فصلی): ثبت اطلاعات خریدهای غیرسیستمی و قراردادها در سامانه معاملات فصلی الزامی است (در مواردی که صورتحساب الکترونیکی صادر نشده باشد).
ضمانت اجراها و جرایم (مواد ۱۹۰، ۱۹۲، ۱۹۳، ۱۹۹)
| نوع تخلف | مستند قانونی | میزان جریمه |
| عدم تسلیم اظهارنامه | ماده ۱۹۲ | ۳۰٪ مالیات متعلق (غیرقابل بخشش) |
| دیرکرد در پرداخت مالیات | ماده ۱۹۰ | ۲.۵٪ به ازای هر ماه تاخیر نسبت به اصل مالیات |
| عدم تسلیم ترازنامه/دفاتر | ماده ۱۹۳ | ۲۰٪ مالیات متعلق برای هر یک از موارد |
| عدم کسر مالیات حقوق | ماده ۱۹۹ | ۱۰٪ مالیات پرداخت نشده + ۲.۵٪ جریمه ماهانه |
نکات اجرایی و آخرین بخشنامهها
- ماده ۱۵۶: سازمان امور مالیاتی مکلف است اظهارنامه را حداکثر ظرف یک سال از تاریخ انقضای مهلت تسلیم، رسیدگی کرده و برگ تشخیص صادر نماید.
- ماده ۱۱۴ تا ۱۱۹: در صورت انحلال شرکت، مدیران تصفیه مکلف به تسلیم اظهارنامه موضوع ماده ۱۱۴ (قبل از شور در مجمع عمومی) و ماده ۱۱۶ هستند.
منابع و مراجع:
- متن قانون مالیاتهای مستقیم (اصلاحی ۱۳۹۴ و بعد)
- قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰ – سازمان امور مالیاتی
- قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان مصوب ۱۳۹۸.
- بخشنامههای ابلاغی سازمان امور مالیاتی تا تاریخ ۱۴۰۵/۰۳/۱۱.
